Wypadek drogowy w Niemczech – odpowiedzialność odszkodowawcza

W zakresie odpowiedzialności cywilnej związanej z wypadkami komunikacyjnymi na terenie Niemiec zastosowanie mają przepisy tamtejszego kodeksu cywilnego. Zgodnie z niemieckimi przepisami sprawca jest zobligowany do podjęcia działań, które spowodują przywrócenie stanu sprzed okresu, w którym doszło do powstania szkody. W przypadku, gdy doszło do uszkodzenia ciała istnieje możliwość, aby domagać się rekompensaty za krzywdę, do której doszło w wyniku wypadku. Roszczenia mogą być dochodzone u ubezpieczyciela. Osoby poszkodowane według niemieckich przepisów mają możliwość uzyskania zwrotu kosztów od ubezpieczycieli niemieckich. Formalnie często realizacja naprawy wiąże się ustaleniami między ubezpieczycielem a mechanikiem, którzy kontaktują się między sobą w sprawie przywrócenia stanu sprzed wystąpienia szkody. W przypadku prawa niemieckiego poszkodowany może także odzyskać podatek VAT, przy czym rzeczywiście musi ponieść jego koszty (1). Uregulowanie kwestii podatku VAT zostało aktualnie w niemieckim porządku prawnym ustawowo unormowane, że „w przypadku uszkodzenia rzeczy w zdaniu pierwszym wymagana kwota zawiera w sobie podatek VAT, tylko jeżeli i o ile faktycznie został on poniesiony“ co wcześniej było przedmiotem licznych sporów. Tak więc poszkodowany w przypadku fikcyjnej likwidacji szkody na podstawie kosztorysu naprawy pojazdu lub opinii technicznej będzie posiadał jedynie roszczenie o wypłatę należnego odszkodowania w kwocie netto, bez przypadającego tutaj podatku VAT (2).

Rekompensata wszelkich skutków szkody

Osoba poszkodowana w Niemczech posiada roszczenie o rekompensatę wszelkich skutków szkody, o ile istnieje adekwatny związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zdarzeniem a roszczeniem. Tym samym celem przywrócenie takiego samego stanu ekonomicznego, który istniałby gdyby nie doszło do zdarzenia wywołującego szkodę (3), na podstawie § 249 ustęp 2 Kodeksu Cywilnego (BGB) przewiduje w przypadkach, w których „z powodu okaleczenia ciała lub uszkodzenia rzeczy należne jest naprawienie szkody, wierzyciel może zamiast przywrócenia do stanu poprzedniego zażądać wypłaty odpowiedniej kwoty pieniędzy“.

Szkoda częściowa – likwidacja metodą kosztorysową

W przypadku likwidacji szkody metodą kosztorysową, gdy mamy do czynienia ze szkodą częściową zachodzi pytanie o wysokość stosowanej stawki za roboczogodzinę dla hipotetycznych kosztów naprawy. Zasadniczo Sąd Najwyższy przyjął interpretację na korzyść osób poszkodowanych orzekając iż stawki za roboczogodzinę powinny być przyjęte przy naprawie kosztorysowej tak jak w autoryzowanych warsztatach naprawczych, argumentując, że ewentualne zastosowanie wartości średnich nie jest kwotą niezbędną do przywrócenia stanu poprzedniego w myśl § 249 Kodeksu Cywilnego (BGB). Wyjątki od tej zasady obowiązują w zasadzie tylko wtedy, kiedy mamy do czynienia z pojazdami starszymi niż cztery lata oraz o przebiegu większym niż 100 000 km (4).

Gdy wartość uszkodzeń przekracza wartość pojazdu

W przypadku, gdy dojdzie do sytuacji, że wartość uszkodzeń przekracza wartość pojazdu, w takiej sytuacji odszkodowanie nie może być wyższe niż wskazana wartość pomniejszona o wartość wraku. Przy czym, z racji tego, że pojazd z reguły ma wartość użytkową dla poszkodowanego to orzecznictwo niemieckie wskazuje, że istnieje możliwość, aby wartość odszkodowania była większa o 30% (5) co jest sporym odróżnieniem od wyliczania szkody całkowitej w Polsce. Warunkiem koniecznym do spełnienia przy ubieganiu się o odszkodowanie przekraczające 100% wartości pojazdu jest udokumentowanie kosztów naprawy oraz przywrócenia pojazdu do stanu sprzed szkody (6). Jeżeli koszty naprawy przekroczą granicę 130% wartości pojazdu z dnia zdarzenia to nie ma możliwości podzielić szkody na „częściową” do 130% i dopłacić brakującą kwotę z własnych środków, lecz szkoda zostanie rozliczona metodą dyferencyjną przyjmując do wyliczenia wartość bazową pojazdu pomniejszoną o pozostałości. Poprzez przywołane powyżej przywrócenie pojazdu do stanu sprzed szkody, ustawodawca niemiecki rozumie naprawę przeprowadzoną fachowo, kompleksowo i rzetelnie zgodnie z technologią przewidzianą przez producenta pojazdu (7). Kolejnym warunkiem jest wola użytkownika oraz konieczność dalszego użytkowania pojazdu przez poszkodowanego po przeprowadzonej naprawie. Ma to na celu spełnienie przesłanki zasadności ekonomicznej przeprowadzenia naprawy przewyższającej nakładami wartość pojazdu w dniu szkody ze względu na walory użytkowe i osobisty stosunek poszkodowanego do pojazdu mechanicznego, którym się porusza. Sąd Najwyższy wskazał tutaj w kilku wyrokach okres sześciu miesięcy jako stosowny, w czasie którego poszkodowany nie może swojego odpowiednio naprawionego pojazdu sprzedać, tylko co więcej musi go w dalszym ciągu używać (8).

Utrata wartości pojazdu po szkodzie

Osobnym roszczeniem, które może rościć osoba poszkodowana, jest utrata wartości pojazdu po szkodzie, która jest określana przez rzeczoznawcę. Rozróżnić należy handlową i techniczną utratę wartości. Handlowa utrata wartości opiera się na fakcie, iż pojazd mechaniczny, który został poważnie uszkodzony w wyniku wypadku drogowego w przypadku dalszej jego odsprzedaży pomimo prawidłowo przeprowadzonej naprawy będzie cechował się niższą wartością użytkową w oczach potencjalnych nabywców, zostanie mu przypisana mniejsza wartość niż pojazdowi bezwypadkowemu (9).

Właściciel takiego pojazdu na podstawie wynikającego z prawa przymusu zobowiązany jest do poinformowania potencjalnego zainteresowanego zakupem o wcześniejszym wypadku pojazdu. W przypadku zatajenia tego faktu poza odpowiedzialnością cywilną będzie groziła mu także odpowiedzialność karna w uzasadnionych przypadkach. Techniczna utrata wartości występuje natomiast, gdy po naprawie pojazdu istnieją obiektywnie dostrzegalne braki w pojeździe odróżniające go od pojazdu bezwypadkowego, które nie dają się usunąć lub wybrany sposób naprawy był nieunikniony.

(1) https://prawoniemieckie.pl/2016/11/11/wypadek-drogowy-w-niemczech/
(2) Por. Knerr, w: Geigel, Haftpflichtprozess, 25 wydanie 2008, nr marg. 34
(3) Heinrichs, w: Palandt, Münchener Kommentar zum BGB, nr marg. 8
(4) Wyrok Sądu Okręgowego w Monachium z dnia 16 stycznia 2004, 17 S 16339/03
(5) Ibidem
(6) Wyrok Wyższego Sądu Okręgowy w Hamburgu OLG Celle, 22.01.2008, 5 w 102/07
(7) Wyrok Federalnego Trybunału Sprawiedliwości BGH VI ZR 172/04
(8) Wyrok Federalnego Trybunału Sprawiedliwości BGH VersR 2008, 134 f.; BGH VI ZR 237/07
(9) BGH VersR 61, 1043; Böhme/ Biela II D 34